Troche historii

 

 

Informacje ogólne

Ludowy ruch w Polsce, ruch spoleczny ksztaltujacy sie na przelomie XIX i XX w. pod haslem walki chlopów o spoleczne, polityczne i narodowe wyzwolenie. Zapoczatkowany w Galicji przez ksiedza S. Stojalowskiego i M. i B. Wyslouchów.

Poczatki ruchu ludowego
W 1895 na zjezdzie w Rzeszowie delegaci chlopscy utworzyli Stronnictwo Ludowe, bedace pierwsza chlopska partia polityczna. W 1903 partia chlopska przyjela nowy, radykalny program i zmienila swa nazwe na Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). Po rozlamie w 1913 powstaly: PSL Piast (J. Bojko, W. Witos) oraz PSL-Lewica (J. Stapinski).
Ruch ludowy w dwudziestoleciu miedzywojennym

W niepodleglej Rzeczpospolitej po 1918 powstaly nowe partie chlopskie: Chlopskie Stronnictwo Radykalne (1919), Niezalezna Partia Chlopska (1924), Zwiazek Chlopski (1924), Stronnictwo Chlopskie (1926). Przywódca PSL Piast W. Witos trzykrotnie sprawowal urzad premiera: 1920-1921, 1923, 1926. Po przewrocie majowym (1926) przedstawiciele stronnictw chlopskich w Sejmie wraz z partiami centrowymi utworzyli opozycyjne ugrupowanie poselskie, tzw. Centrolew.

W 1931 PSL Piast, PSL Wyzwolenie i Stronnictwo Chlopskie polaczyly sie w Stronnictwo Ludowe i wspólpracowaly ze Zwiazkiem Mlodziezy Wiejskiej Wici w walce z obozem sanacyjnym.

Okupacja hitlerowska

Podczas okupacji hitlerowskiej konspiracyjny ruch ludowy podjal walke z okupantem. Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego powolalo w 1940 Chlopska Straz (Chlostra), przeksztalcona pózniej w Bataliony Chlopskie. Calosc dzialalnosci konspiracyjnej chlopów okreslano kryptonimem Roch (Ruch Obrony Chlopów). Przedstawiciele ludowego ruchu konspiracyjnego brali udzial w pracach Delegatury Rzadu na Kraj i Rady Jednosci Narodowej.

 

Ruch ludowy po wojnie

W 1944 powstalo Stronnictwo Ludowe Wola Ludu, które weszlo w sklad Krajowej Rady Narodowej. We wrzesniu 1944 wznowilo dzialalnosc Stronnictwo Ludowe, od 1945 Polskie Stronnictwo Ludowe, skupione wokól S. Mikolajczyka jako opozycja wobec komunistycznych przemian ustrojowych. Po zwyciestwie Bloku Demokratycznego (komunisci) w referendum (1947) i przymusowej emigracji wicepremiera S. Mikolajczyka przewage w ruchu chlopskim uzyskali dzialacze lojalni wobec komunistów, którzy doprowadzili do polaczenia partii chlopskich w Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL). Czesc dzialaczy PSL, nie uznajacych przymusowego zjednoczenia, kontynuowala dzialalnosc na emigracji. ZSL wraz z Polska Zjednoczona Partia Robotnicza bylo partia rzadzaca przez caly okres istnienia Polski Ludowej. Po 1989 ZSL zmienilo nazwe na PSL. Od 1993 PSL wchodzi w sklad koalicji rzadowej wraz z Sojuszem Lewicy Demokratycznej.